Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış-16

Tanzimat Dönemi milliyetçiliğinin öncü şahsiyetleri: 6.Ahmet Cevdet Paşa (1822-1895) Tanzimat döneminde, ilmî, idarî, kültürel ve edebî çalışmalarıyla, millî hukuk sistemi dili ve mevzuatının oluşmasına, Türkçenin sadeleşmesine katkıda bulunan Ahmet Cevdet Paşa, tarih görüşü ve edebiyatta mahallileşme cereyanına katkılarıyla, milliyetçi bir şahsiyet olarak dikkati çekmiştir. Cevdet Paşa, sade Türkçe kullanma konusunda, edebiyat yapma iddiasında bulunmamasına rağmen, Şinasi, Namık Kemal ve Ziya Paşa’dan daha başarılı olmuştur. Ahmet Cevdet Paşa, Osmanlı Türklüğünün 19. yüzyılın son çeyreğinde keskin zekâsı, hukuk, tarih ve dil sahalarında geniş bilgisi ve aşırı çalışması ile kendisini gösteren bir fıkıh…

Devamı

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış-15

Tanzimat Dönemi Milliyetçiliğinin Öncü Şahsiyetleri: 5. Ahmet Vefik Paşa (1823-1891) Ahmet Vefik Paşa, Tanzimat döneminde Türkiye’de başlayan milliyetçilik hareketinin mimarlarındandır. Temmuz 1823 tarihinde İstanbul’da doğan Ahmet Vefik Paşa’nın babası, Hariciye Nezareti memurlarından Ruhiddin Efendi’dir. Dedesi ise Tercüme Odası’nın ilk Müslüman tercümanı Yahya Naci Efendi’dir. Eğitim hayatına 1831 yılında İstanbul’da başladı. Babasının tercümanlığını yaptığı Mustafa Reşit Paşa Paris’e atanınca, o da eğitimine Paris’teki Saint Louis Le Grand Lisesi’nde devam etti. Paris’te Fransızca, İtalyanca ve Yunanca öğrendi. İstanbul’a dönünce, önce tercüman odasına memur oldu. Kısa aralarla yurt içinde ve yurtdışında değişik vazifelerde bulundu.…

Devamı

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış-14

Tanzimat Dönemi Milliyetçiliğinin Öncü Şahsiyetleri: 4. Ahmet Midhat Efendi (1844-1912) Tanzimat döneminin önemli yazarlarından Ahmet Midhat Efendi, ilmin, fennin ve edebiyatın hemen her sahasında eserler verdi ve yazılar yazdı. O bütün eserlerini ve yazılarını halk Türkçesiyle yazıp, halk seviyesine ve halk zevkine göre ayarlayarak, âdeta bir halk mektebi kurdu ve bunu hayat boyu yürütmeyi başardı. Ahmet Midhat Efendi, bu özellikleriyle, Millî Edebiyatın öncülerinden biridir. Ahmet Midhat Efendi, dilde sadeleşme ve halk Türkçesine yaklaşma konusunda Ahmet Vefik Paşa kadar başarılı olan yazarlarımızdan biridir. O, gerek hikâyelerinde ve gerekse romanlarında, kişileri günlük…

Devamı

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış-12

Tanzimat Dönemi Milliyetçiliğinin Öncü Şahsiyetleri: 3. Ziya Paşa (1829-1880) Nihat Sami Banarlı, Ziya Paşa’yı, Avrupaî Türk edebiyatının ikinci mühim siması saymıştır. Gerçekten Ziya Paşa, Şinasi’den sonra Türk edebiyatına Avrupaî istikamet vermeye çalışan ikinci edebî kişidir. Ziya paşa aynı zamanda millî hassasiyeti eserlerinde açıkça ortaya koyan ilk ediblerimizdendir. Akçura’ya göre, Ziya Paşa’nın dil ve edebiyat milliyetçiliği, Şinasi’den daha açıktır. Bunu şiirlerinde, makalelerinde ve diğer eserlerinde açıkça görmek mümkündür. Ziya Paşa bir beytinde, milliyetimizi, yani Türklüğümüzü her işimizde unutup Batı düşüncesine uyduğumuzu söyleyerek bu tutuma açıkça karşı çıkıyor. Milliyeti nisyân ederek her…

Devamı

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış-12

Tanzimat Dönemi Milliyetçiliğinin Öncü Şahsiyetleri: 2. Namık Kemal (1840-1888)-2 Namık Kemal’in bütün düşüncesi, milleti, içinde bulunduğu monarşik yönetimden, hürriyetsizlikten ve geri kalmışlıktan kurtarmaktır. Şinasi’nin izinde hürriyet ve meşrutiyet fikirlerini bütün sanat hayatının merkezi yapan Namık Kemal Türk milletinin nasıl ilerleyebileceği yönünde düşünmüş “terakki ve medeniyet” yolunda ilerleyebilmek için teklifler getirmiştir: “Söylemeye hacet yok ki “terakki” fikrini bizde benimseyen ve onun üzerinde bir kaside edasiyle olsa bile duran muharrir, medeniyet kelimesini erişilecek bir ideal gibi cemiyetin karşısında parlatan adam odur. Namık Kemal, insana ve insanlığa inanır, terakki fikrine inanır. Fikret insan…

Devamı

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış-11

Tanzimat Dönemi Milliyetçiliğinin Öncü Şahsiyetleri: Namık Kemal (1840-1888) – 1 Tanzimat döneminde Şinasi ile birlikte öncülük yapan şahsiyetlerden biri de, Namık Kemal’dir. Kaplan’ın deyişiyle: “Namık Kemal, Şinasi’nin kısık sesle söylediği fikirleri, âdeta hoparlörle geniş halk kitlesine yaymıştır.” Namık Kemal, bir edebiyatçı olmakla birlikte, bir dâva, inanç ve ülkü adamıdır. Ateşli bir vatansever, büyük bir hürriyet aşığı ve samimî bir milliyetçidir. Edebiyat onun için, fikirlerini, duygularını ve heyecanlarını millete taşıyan bir vasıtadır. Edebiyat, milleti her yönden eğiten, aydınlatan ve ahlâken yücelten bir unsurdur. Bu yüzden, “sanat cemiyet için” yapılmalıdır. Namık Kemal…

Devamı

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış-10

Tanzimat döneminde edebiyatta milliyetçilik Tanzimat dönemi, Türk toplumunda en büyük kültür ve medeniyet değişmesinin yaşandığı dönemdir. X. yüzyıldan beri inanılan, sevilen, güvenilen bir yaşayış tarzı, kültür ve medeniyet şekli bırakılarak, yerine her yönden yabancı bir kültür ve medeniyetin, Batı medeniyetinin benimsenmesi zorunda kalınmıştır. Bu zaruret, 20. yüzyıla kadar, hatta daha da sonraları devam eden bir “eski-yeni” çatışmasına yol açmıştır. Bu değişim ve dönüşüm süreci içindeki olumsuzluklar ve yaşananlar, dil ve edebiyatımıza yansımıştır. Bu değişimin en önemli getirilerinden biri, Fransız ihtilâlinin getirdiği, “demokrasi, cumhuriyet, hak, hukuk, adalet ve devlet” gibi kavramların…

Devamı

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış-9

Tanzimat döneminde alfabe ve imlâda milliyetçilik Tanzimat döneminde, dilin her alanında milliyetçilik yapılırken, dilin yazılı olarak ifadesini sağlayan alfabe ve imlâ konusunda da milliyetçilik yapılmıştır. Türkler İslâmiyet’i kabul ettikleri zaman, bu dinin kutsal kitabı Kur’ân-ı Kerîm ile beraber, bu kitabın yazıldığı Arap dili alfabesi ve imlâsını da kabul etmişlerdir. İlk zamanlar Türkçe, üstünlü, esreli tamamen Arap imlâsı gibi yazılmaya çalışılmıştır. Selçuklular’da ve Osmanlı devletinin kuruluşunda, hiç harf-i imlâ kullanılmayıp, yalnız hareke ile yetinilmiştir. Mevlâna ve Sultan Veled de, imlâyı aynı şekilde kullanmışlardır. Sultan Veled’in otuzdan fazla Türkçe gazeli, hep böyle…

Devamı

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış-8

Tanzimat Döneminde Dilde Milliyetçilik (Yazımızın 4. Bölümünde (Resmî Dilde Milliyetçilik), 5. Bölümünde (İlmî Dilde Milliyetçilik), konusu üzerinde durmuştuk.  6. Bölümünde (Edebî Dilde Milliyetçilik)  konusunda (Gazetecilik Dili) ve (Tercüme Dili), 7. Bölümünde (Sarf, Nahiv ve Lügat Dili) ile (Nesir Dili)  hakkında bilgi vermiştik. 8. Bölümde ise (Nazım Dili) hakkında bilgi vereceğiz. Nazım Dili Tanzimat’la birlikte, Batı nazmının etkisiyle, nazımda da dil, şekil ve muhteva yönlerinden yenilik yapma ihtiyacı doğmuştur. Bu dönemde nazımda, şekil ve dil yönünden bazı yenilikler yapılmış, fakat asıl yenilik muhtevada gerçekleştirilmiştir. Muhtevadaki yenilik “Tanzimat döneminde edebiyatta milliyetçilik” bölümünde…

Devamı

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış -7

Tanzimat Döneminde Dilde Milliyetçilik (Yazımızın 4. Bölümünde (Resmî Dilde Milliyetçilik), 5. Bölümünde ise  (İlmî Dilde Milliyetçilik) konusu üzerinde durmuştuk. 6. Bölümünde ise (Edebî Dilde Milliyetçilik) konusu üzerinde bilgi vermeye başlamıştık. (Edebî Dilde Milliyetçilik) konusunda (Gazetecilik Dili) ve (Tercüme Dili) hakkında bilgi vermiştik. Bu bölümde ise Sarf, Nahiv ve Lügat Dili ile Nesir Dili hakkında bilgi vereceğiz. Edebî Dilde Milliyetçilik Sarf, Nahiv ve Lügat Dili Tanzimat döneminde dilde milliyetçilik yapanlar arasında edebiyatçılar kadar, dilin sarf (kelime, şekil bilgisi), nahiv (cümle bilgisi) ve lügat (sözlük) gibi dilin bünyesiyle uğraşan dilci şahsiyetler de…

Devamı

Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e Türk Milliyetçiliğine Genel Bakış – 6

Tanzimat döneminde dilde milliyetçilik (Yazımızın 4. Bölümünde (Resmî Dilde Milliyetçilik), 5. Bölümünde ise  (İlmî Dilde Milliyetçilik) konusu üzerinde durmuştuk. 6. Bölümünde ise (Edebî Dilde Milliyetçilik) konusu üzerinde duracağız.) Edebî Dilde Milliyetçilik Tanzimat döneminde edebî dilin durumu; gazetecilik dili, tercüme dili, sarf- nahiv-lûgat dili,  nesir dili ve nazım dili olarak ayrı ayrı ele alınarak incelenecektir. Gazetecilik Dili Tanzimat döneminde nesir dilinde ilk milliyetçi tavır,  gazetecilikte ortaya konulmuştur. Tanzimat’ın ilânından sekiz yıl önce (H.1241-M.1831) Reşit Paşa’nın teşvikiyle Sultan II. Mahmut tarafından kurulan ilk resmî gazete Takvim-i Vakayi’dir.  Takvim-i Vakayi’nin dili, şüphesiz, devrin…

Devamı